SınıfTürkçe. Oynat Listeye Ekle. Bölümler. Sezon 2020; Sezon 2019; Sezon 2021; Ders 49: Haftanın Özeti - Metin Türleri, Görsel Okuma ve Yorumlama Bu dersimizde, metin türleri, görsel okuma ve yorumlamayı öğreneceğiz. Ders 4: Haftasonu Destek - Sözcükte Anlam - irregularverbs duzensiz fiiller listesi turkce karsiligi hakkında admin tarafından yazılan gönderiler En güncel: Ogretim Ilke ve Yontemleri Ders Anlatimi heimlich manevrasi video 2 sinif ingilizce 1 unite greetings tekrar slayt 2 sinif ingilizce 1 unite english alphabet sunu 2 sinif ingilizce 1 unite alphabet kelime resimli Eegitimim ZamirlerTest Çöz, Zamirler Konusu Test Soruları. Zamirler Test Çöz 1-“Bu akşam bize misafir gelecek.”. Cümlesindeki hangi kelime ad olmadığı halde bir 4 Sınıf Türkçe Ders Notları. 22 Ocak 2019. by admin · Published 22 Ocak 2019. 4 Sınıf Türkçe Konuları 1.DÖNEM ANLAM BİLGİSİ – Mecaz Anlam – Gerçek Anlam – Terim anlam – Basit, Türemiş ve Bileşik Sözcükler – Eş Anlamlı Kelimeler – Zıt Anlamlı Kelimeler – Eşsesli (Sesteş) Kelimeler – Deyimler – Metin türleri ve Söz sanatları EKLER – Durum (Hal) Ekleri DİL BİLGİSİ – İsimler – Adlar – Sıfatlar – Önadlar – Zamirler İşaretSıfatlarına Örnekler: * Bu yazı * Şu saat * O telefon * Öteki arkadaş * Beriki kadın. * Bu ağaç * Şu gömlek * O ev * Öteki saatçi * Beriki otel. * Bu söz * Şu masa * O araba * Öteki sanatçı * Beriki durak. Önemli Not: Ayrıca ” -ki “ ve ” -deki “ ekleri ile türetilmiş olan sıfatlar da işaret sıfatı SınıfLGS Türkçe Soru Fasikülleri Dört Çeyreklik Soru Bankası KR Akademi | 9786257628785. Kategoriler KPSS Kitaplar ÖSYM Sınavları. Üniversite Hazırlık (2022-YKS) TYT Konu Anlatım TYT Soru Bankas rvD7g. Bu videoda SBS Türkçe Sözcük Türleri konusunu da Sözcük Türleri, Sözcük Türleri hakkında genel bilgileri, konun önemli yerleri hakkında bilgi bulabilirsiniz. Ek Kaynak Konu anlatımlı videoyu seyrettikten sonra olarak Türkçe dersini daha iyi bir şekilde öğrenebilmenize katkı sağlaması için Türkçe dersinin tüm konu anlatımı videolarını, ders notlarını, örnek soru çözümlerini ve size yardımcı olacak birçok kaynağı bir araya getirdik. Türkçe ana başlığına gitmek için aşağıdaki bağlantıyı tıklamanız yeterli olacaktır. İyi Çalışmalar. Türkçe Tüm Kaynaklar Kaynak Siteye Gitmek İçin Bağlantı Sözcük türleri konu anlatımı ; İnsanlar duygu, düşünce ve isteklerini uygun cümlelerle anlatmaya çalışır. Ve bu kurulan cümlelerin her biri sözcüklerden oluşur. Bir çok sözcük çeşidi vardır. Bu sözcükler farklı alanlarda incelenebilir. Kurulan cümlelerde her bir sözcüğün farklı görevi vardır. Sözcüklerin üstlendiği bu görevler onların türlerini belirler. Sözcükler cümledeki kullanma yerine ve şekline göre isimlendirilir. Bu yüzden bir sözcüğün türünü öğrenmek için cümledeki yerine bakmak gerekir. Sözcük türleri konu anlatımda örneklendirmeler yapılabilir ve bu örneklerle konu daha kolay anlaşılır ve kavranır. Sözcük türleri konu anlatımında çeşitleri anlamlarıyla birlikte öğrenmeli. Sözcükler tür bakımından üç gruba ve 8 ayrı türe türleri konu anlatımı ve grupları;İsim soylu sözcükler; İsim, sıfat, zamir, zarfEdat soylu sözcükler; Edat, bağlaç, ünlemFiiller;İsim; Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcük türüdür. Aralarında sıkı bir kavram olan isimler daima birbirini anımsatır. Mesela kalem dediğimiz zaman direk aklımızda kalem çağrışım yapar. Ya da bir kalem gördüğümüzde aklımıza direk onunla ilgili bir çağrışım oluşur. Ama kavram konusunda ise bunu söylemek mümkün değildir. Mesela huzur dediğimiz zaman aklımızda bir şey belirmez ama bunun mutluluk verici bir şey olduğu hemen aklımızda belirir. İsim kendi arasında türlere verilişlerine göre;Cins ismi; Birbirleriyle benzerlikleri oldukça çok olan varlıklardır. Bu varlıklardan çokça vardır. top, ağaç, defter, kalem isim; Kendine ait isimleri olan ve benzerleri pek bulunmayan adları Diyarbakır, PalandökenKişi adları Ayşe, AliÜlke adları Türkiye, ArabistanKitap, dergi, gazete adları Çalıkuşu, YabanKurum adları Atatürk üniversitesi, YeşilayDil adları Türkçe, ArapçaDin ve mezhep adları Yahudilik, OrtodoksHayvanlara verilen adlar Boncuk, Tekirİsimler her zaman cins ismi olmayacağı gibi özel isimde olamaz.' Yazın tatilde denize gitmeyi çok severim' Deniz burada cins isim fakat'Bugün sınıf arkadaşım Denizlerin evine gideceğim' bu cümle içerisinde ise Deniz özel isim olmuştur. Bazen tam tersi durumlarda varlığın sayısına göre;Tekil isim; Sayı bakımından tek bir varlığı karşılayan isim; Lar- ler eki eklenerek sayıca bir çok varlığı karşılayan ismi; Çoğul eki almadan bir çok topluluğun varlığını karşılayan isimleri de çoğul eki alabilir. Aldığı ek sayesinde bir çok topluluğun fazla oluşunu Önad;İsimleri belirten veya niteleyen sözcüklere verilen addır. Varlıklarıyla kendini belli eden sıfatlar tek başına kullanılamaz. Bir kavramın kendisini belirten sözcükler sıfat anlamını alır. Kendinden sonraki sözcüğün varlığını bildiren cümleler sıfat olarak adlandırır. Örneğin; 'Mavi denizi çok severim' Mavi tek kelime iken sıfat olmaz ama burada denizin maviliğini belirttiği için sıfat adını alır. Sıfat kendi arasında ise çeşitlere sıfatları; Varlığın nasıl olduğunu bildiren ve yapısal özelliğini ortaya koyan sıfatlara verilen isimdir. Bir varlığın nasıl sorusuna cevap veren sözcükler niteleme sıfatı olarak sıfatları; Bir varlığın diğer varlıklarla olan ilgisini belirten sıfatlardır. Bu sıfatlar kendi arasında dört gruba sıfatı; Bir varlığın bulunduğu yeri söyleyen kişinin yakınlık, uzaklık derecesine göre sıfatları; İsimlerin veya bir varlığın sayısal özelliklerini sıfat; İsimlerin belirsizlik yönlerini bildiren sıfatı; İsimlerin niteliğini, özelliklerini soran sıfatlara verilen sıfat; Kişilerin bilinmediği ve vurgulanmak istenen özelliğin ve niteliğin söylenmeden yerine geçen sıfata verilen Adıl; İsim olmadıkları halde isim gibi adlandırılan sıfatlara zamir denir. Zamirlerde kendi aralarında türlere zamirleriDönüşlülük zamirleriİşaret zamirleriBelgisiz zamirlerSoru zamirleriŞahıs zamirleri; Dilimizde olan 6 şahıs zamir vardır. İsimlerin yerine geçen bu zamirlere şahıs zamir adı zamirleri; Kendi sözcüğüne verilen zamirleri; İsimlerini yerini alan işaret zamirlerine denir. şu, bu, o gibi Belgisiz zamirler; İsimleri tam olarak belli olmayan sözcüklerin yerini karşılayan zamirlere verilen zamirleri; İsimlerin yerine soru olarak geçen sözcüklere verilen isimdir. İsimler yerine soru zamiri Belirteç; İsimlerin varlıklarını karşıladığı, fiillerin ise hareketleri ve oluşları karşıladığını biliniyor. İsmin niteliğini bildiren sözcüklere sıfat, fiillerin niteliğini bildiren sözcüklere ise zarf zarfları; Fiilin nasıl yapıldığı sorusuna cevap veren sözcüklere verilen zarfı; Ne zaman sorusuna cevap veren sözcüklere verilen zarfı; Nereye sorusuna cevap veren sözcüklere verilen Çokluk zarfları miktar ; En geniş alana sahip olan bu zarf değişik özellikler gösteren sözcüklere verilen zarfı; Zarfları bulmak için verilen sözcüklere verilen isimdir. Nereye sorusuna hariç tüm sorulara cevap verir. Sözcük Türleri Konu Anlatımı ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini geliştirerek Herkese açık dizin kaynağımıza katkıda bulunabilirsiniz. Oluşturulma Tarihi Ağustos 17, 2020 0342Pekiştirme sözcükleri gündelik yaşamımızda kullandığımız kelimelerdir. Şimdi bu kelimelerin neden ve nasıl kullanıldığını öğreneceğiz. Bunun için hangi harfleri kullanmamız gerektiğine bakacağız. Aynı zamanda ne tür kelimelerin pekiştirme kelimeleri yapılabileceğine bakacağız. İşte 4. sınıf Türkçe pekiştirmeli sözcüklerin yazımı konu birçok farklı pekiştirme sözcüğü bulunmaktadır. Pekiştirme sözcükleri sayesinde anlam çok daha güçlü ve etkin hale gelir. Belli başlı bazı harfler kullanılır ve bu harfler sayesinde kelimeler pekiştirme sözcükleri haline gelir. Bakalım bu kelimeleri hangisiymiş beraber öğrenelim. Pekiştirmeli Sözcüklerin Yazımı Sözcüklerin anlamlarını daha çok arttırmak ve daha etkili hale getirebilmek için pekiştirme kullanılır. Bu sözcükler cümle içerisinde farklı anlamlara ve görevlere sahip olabilir. Ancak önemli olan kelimenin daha vurgulu hale gelmesini sağlamaktır. Bunu gerçekleştirmek için ise kelimenin ilk hecesinde, m, p, r, s’ harfleri getirilir. Bu harfler ile beraber sözcükler pekiştirme haline gelir ve daha etkili bir cümle kurulabilir. Tabii pekiştirme farklı şekillerde ele alınarak yapılabilmektedir. Kelimenin ilk hecesine, m, p, r, s’ getirilerek yapılan pekiştirme Burada kelimenin ilk hecesine getirilen bu harfler ile beraber pekiştirme gerçekleştirilir. Yeşil = Yemyeşil Sarı = Sapsarı Koyu = Kopkoyu Mavi = Masmavi Görmüş olduğunuz gibi bu şekilde daha birçok farklı kelimeyi daha anlamlı ve etkili hale getirebiliriz. Peki yukarıda ne yaptık? Renklerin çok daha yoğun bir renge sahip olduğunu anlatmak için pekiştirme gerçekleştirdik. Sözcüklerin ilk hecesine m, p, r, s’ ile a, e’ getirilerek yapılan pekiştirme Bu defa kelimelere bu harfleri getirerek etkili bir pekiştirme gerçekleştirelim. Çevre = Çepeçevre Gündüz = Güpegündüz Düz = Düpedüz Sağlam = Sapasağlam Sözcüğün ilk hecesine değişik ekler getirilerek yapılan pekiştirme Bu defa sözcüğün ilk hecesine farklı ekler getirmek suretiyle yapılmış olan pekiştirmeleri inceleyelim. Bu konuda kullanılan kelimelere bakalım. - Darmadağın - Paramparça - Sırılsıklam - Çırılçıplak - Karmakarışık Bu şekilde de pekiştirme yapabilir ve kelimelerin daha vurgulu hale gelmesine imkan verebiliriz. İkilemelerle yapılan pekiştirme Aynı şekilde Türkçede bulunan bazı ikilemeler kullanmak suretiyle sözcükler daha burgulu hale getirilebilir. Yani böylece pekiştirme yapılabilir. - Mavi Mavi - İnce İnce - Başka başka - Yeşil yeşil - Ayrı ayrı - Güzel mi güzel - Hiç mi hiç - Sıcak mı sıcak - Beyaz mı beyaz - Ilık mı ılık Farklı kelimeleri bir araya getirerek yapılan pekiştirme Bazı farklı kelimeler bir araya getirmek suretiyle aynı zamanda pekiştirme yapılabilmektedir. Şimdi bu kelimelerin neler olduğuna bir bakalım. - Anlı şanlı - Kırık dökük - İri yarı - Süklüm püklüm - Abuk sabuk - Yarım yamalak Bu şekilde birçok farklı kelimeyi kullanabilir ve pekiştirme gerçekleştirebilirsiniz. Bu kelimeleri değişik yerlerde tek başına değerlendirebilir ya da cümle içerisinde de kullanabilirsiniz. Şimdi bunlara cümle içerisinde bazı örnekler verelim de nasıl kullanıldığını öğrenelim. ’Her şeyin apaçık ortada olduğu belli.’’ ’Onun yüzü mosmor olmuş.’’ ’Dün eve gelirken yağmurda sırılsıklam olduk.’’ ’Bizim evin yolları dümdüz.’’ ’Kardeşimin kapkara saçları var.’’ ’Elbisem simsiyah olmuş.’’ ’Kalemimi kalem tıraşla açınca ucuz sipsivri oldu.’’ ’Bugün tertemiz olmuş çamaşırlarımı giydim.’’ Gördüğümüz gibi pekiştirme sözcükleri cümle içerisinde bu şekilde kullanılabilir. Herhangi bir anlamı daha güçlü hale getirmek ve etkisini artırabilmek için pekiştirme sözcükleri kullanırız. Gündelik hayatımızda çok sık kullandığımız bu kelimeler pekiştirme’ olarak bilinmektedir. Siz de etrafınızda gördüğünüz bazı eşyalar üzerinden pekiştirme yapabilir ve cümleler kurabilirsiniz. Bu konuyu tekrar ederek daha iyi anlayabilir ve örnek sorular çözebilirsiniz ADİSİM-Adlar, anlamları yönünden şöyle incelenebilir a Kesin anlamlı adlar Anlamı bilimsel bir tanımla kesinleşen adlardır. Kesin anlamlı adlara örnekler üçgen, sayı, şiir Adların bazıları kendi anlamını, işlevini tarak, kazma süpürge Adların bir bölümü, sözcük anlamını koltuk, havlu, elbise, tencere “-cik, -ce, -cek,-cağız” gibi ekleri alır. Bu ekler, eklendiği ada, şu anlamı katar. d –cik eki getirildiği ada küçültme, sevgi ve acıma anlamları Soru kitapçıkları dağıtıldı. Küçültme anlamıKapıyı güler yüzlü ninecik açtı. SevgiKedicik bütün gece dışarıda kalmış. Acımae “-ce” eki getirildiği ada, görelik, karşılaştırma, bilgi abartma, uygun ve yakışır olma anlamları Gönlümce bir tatil yapamadım. GörelikAkılca üstün biriydi. Karşılaştırma.Yüzlerce sivrisinek beni ısırdı. Abartma.Bize dostça davrandı. Uygun, yakışır olma.f –“-cağız” ve “-cek” eki, eklendiği ada acıma anlamı katar. Örnek adamcağız, yavrucakKonu İSİM Somut Soyut Soyutlaştırma / VERİLİŞLERİNE GÖRE Tekil Çoğul Topluluk İsimleri1 ZAMİRADIL YAPI BAKIMINDAN ZAMİRLER Basit Birleşik Öbekleşmiş Ek Hâlindeki Zamirler2 SIFATÖN AD Niteleme Belirtme NİTELEME SIFATLARI NASIL? BELİRTME İşaret Sayı Asıl Sayı Sıra Sayı Üleştirme Sayı Kesir Sayı Belgisiz Soru ADLAŞMIŞ UNVAN KÜÇÜLTME PEKİŞTİRME DERECELENDİRME SIFATLARI3 1İSİM Belirtili İsim Belirtisiz İsim Zincirleme İsim Takısız İsim Tamlaması DİKKAT TAKISIZ İSİM TAMLAMASI SIFAT MI İSİM Mİ OLDUĞUNA KARAR VERİLEMEDİĞİ İÇİN BAZI KAYNAKLARDA SIFAT, BAZI KAYNAKLARDA İSİM TAMLAMASI OLARAK İŞLENMEKTEDİR!.. 2SIFAT TAMLAMALARI4 Edatların Özellikleri ve -e kadar, -e doğru, -den BAŞLICA, EN ÇOK KULLANILAN EDATLAR5 “İLE”6 “GİBİ”7 “SANKİ”8 “KADAR, -E KADAR”9 “İÇİN”10 “ÜZERE, ÜZRE”11 “-E GÖRE”12 “KARŞI”13 “DİYE”14 “DOĞRU”15 “DOLAYI, ÖTÜRÜ”16 “KARŞIN, RAĞMEN “17 “BERİ”18 “YALNIZ”19 “ANCAK”20 “DEĞİL”21 “Mİ” SORU EDATI22 “İLE” – “VE” “DE” “AMA” , “FAKAT” “ANCAK” ,“YALNIZ” “Kİ” “HEM…HEM” BAĞLACI NE…NE YA… YA BAĞLACI DİĞER ÜNLEMİSİM ÇEŞİTLERİCanlı, cansız bütün varlıkları ve kavramları karşılayan, onları ifade etmemizi sağlayan varlıkları tanıyabilmemiz, tanıtabilmemiz ve onları birbirlerinden ayırabilmemiz için isimlere ihtiyacımız vardır. NİTELİKLERİNE, OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER Somut İsimlerAltta resimdeki beş duyu organımızdan herhangi bir tanesiyle birden fazla da olabilir, önemli olan en az bir duyu organı ile algılayabildiğimiz, yani elle tutup gözle görebildiğimiz, koklayıp tadabildiğimiz ve duyabildiğimiz varlıkları karşılayan isimler “somut” kuru dokunmayla,ağaç, mavi, televizyon görmeyle;ses, patırtı işitmeyle;koku, parfüm koklamayla;tatlı, ekşi tatmayla İsimlere Örnekler Duman, toprak, rüzgar, hava, göl, ışık, ev, kalem, sarı, soğuk, yağmur, gürültü, karanlık, çiçek, acı, armut, taş, sinir organ vs. Soyut İsimlerBeş duyu organından biriyle algılayamadığımız, var olduklarını hislerimizle ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramları karşılayan isimlere “soyut” isim kavramlar ancak hisler ve duygularımızla Aşk, sevgi, özlem, kaygı, öfke, adalet, mutluluk, insanlık, sinirli, bilgi, günah, kötülük, keder, sevinç, rüya, acımak, umut, anlayış, saygı, cesaret vs. bu kelimelerin hiç biri duyu organıyla tespit edilebilecek nesneler değildirler. Soyutlaştırma / SomutlaştırmaSoyut ve somut isimlerde asıl dikkat edilmesi gereken şey; bu sözcüklerin cümle içinde kazandıkları başına somut anlamda olan bir sözcük cümle içinde soyut anlamıyla kullanılabilir; ya da tam tersi soyut olan bir sözcük cümle içinde somut anlamda somut olan varlığı “soyutlaştırma” ya da soyut olan kavramı “somutlaştırma” ÖrnekSeni bütün gün soğukta beklediğim için hasta oldum. Somut isim“Soğuk” sözcüğü tek başına somut anlamlıdır. Soğuk olan havayı dokunma duyusuyla algılayabildiğimiz için bu cümlede somut anlamıyla kullanışmıştır.Bu soğuklukla kimseyle yakınlık kuramayacağını ona söylemiştim. Soyutlaştırılmış isimBu cümlede soğuk olan hava, su ya da her hangi bir nesnenin soğukluğu değil, insanın diğer insanlara yakınlık kurmamasını ifade eden bir tavrıdır. Yani sözcük somutken soyut yapılmış “soyutlaştırılmıştır”. Yufka kalbi ile yapılanlara daha fazla dayanamadı. Bu cümlede yufka sözcüğü olaylardan çok çabuk etkilenme anlamında kullanılmıştır. Yani yufka somutken cümle içinde soyut anlam kazandırılmıştır.Gitarı çok daha kolay öğrenebilmenin bir yolu olmalı. Yol kelimesi somut anlamlı sözcükken bu cümlede “yöntem” anlamında kullanıldığından soyutlaşmıştırSomutlamaya ÖrnekSadece biraz mutluluk için çoğu şeye razı olabilirdi. Soyut isimMutluluk, duyu organlarımızla algılayamadığım soyut bir kavramdır. Bu cümlede soyut anlamıyla kullanılmıştır.Valizine katladığı bir kaç parça mutluluk ile düştü memleket yoluna. Somutlaştırılmış isim Bu cümlede soyut olan “mutluluk” kelimesi valize katlanıp konulmuş elbiseye benzetilerek somutlaştırılmıştır.Ben güzele güzel demem güzel benim olmayınca. Somutlaştırma = İnsan kastedilerek somutlaştırma yapılmıştırKanadı kırık bir aşk ile sevda dağlarına tırmanabilir misin? Somutlaştırma = Aşk, kuşa benzetilerek somutlaştırma yapılmıştır.Gözünün önündeki film karesi hayatı boyunca aklından çıkmayacaktır. Somutlaştırma = Hayatın belirli bir anı dönemi, üzerine kayıt yapılan bir nesneye benzetilerek somutlaştırma yapılmıştır.Bunu yapmaya yürek ister, bu her babayiğidin harcı değil. Somutlaştırma = Somut olan yürek kelimesi, cümlede soyut olan “cesaret” anlamında kullanıldığından somutlaştırma yapılmıştır. Türkçemizde çok önemli bir yeri olan deyimlerimizin hemen hepsi bu somutlaştırma yolu ile meydana getirilmiştir. VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER Özel İsimler Tek olan, diğer varlıklar içinde tam bir benzeri bulunmayan varlıklara verilen isimler “özel” bir türün içinde olup sonradan isim verilen ve verileni özelleştiren takılmış isimlerdir de isimler genel olarak nelere verilir aşağıda bunu inceleyelimİnsan isim ve soy isimleriBüşra, Harun, İlknur, Ramazan, Yeter, Özlem, Bahri, Mustafa, Nazım Hikmet, Yavuz Bülent BakilerKurum, kuruluş, dernek, üniversite isimleriMimar Sinan Lisesi, Kıbrıs Türk Kültür Derneği, Türk Tarih Kurumu, Kırıkkale Üniversitesi, Kırşehir Valiliği, Yenimahalle İlçe Milli Eğitim MüdürlüğüMillet, ümmet, din, mezhep isimleriTürk, Azeri, Almanlar, Çeçen, RuslarMüslüman, Hristiyan, Yahudi, Musevi…İslamiyet, Hristiyanlık, Yahudilik, Musevilik…Hanefi, Şafii, Alevi…Dil isimleri Türkçe, İngilizce, Fransızca, Özbekçe, Tibetçe…Kıta isimleri Afrika, Asya, Amerika, Antarktika, Okyanusya, Avustralya, AvrupaÜlke ve bölge isimleri Türkiye, Lübnan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Afganistan…Güney Amerika, Doğu Trakya, Güney Yemen, Batı Avrupa, İç Anadolu Bölgesi, Ege Bölgesi, Karadeniz Bölgesi…İl, ilçe, mahalle, bulvar, cadde, sokak isimleri Kırşehir, Tokat, Amasra, Boztepe, Yenimahalle, Keçiören, Atatürk Bulvarı, İvedik Caddesi, Nigar Sokak…Deniz, okyanus, göl, akarsu, boğaz ve geçit isimleri Karadeniz, Akdeniz, Marmara Denizi, Hint Okyanuss, Atlas Okyanusu, Tuz Gölü, Hazar Denizi, Abant Gölü, Kızılırmak, Yeşilırmak, Çanakkale Boğazı, Zigana Geçidi, Süveyş Kanalı…ı. Dağ, tepe, ova, yayla isimleri Uludağ, Mescit Dağı, Erciyes dağı, Everest Tepesi, Harran ovası, Konya Ovası…Yıldız ve gezegen ve adları Uranüs, Mars, Jüpiter, Venüs, Büyükayı…Kitap, gazete, dergi, eser isimleri Milliyet gazetesi, Sabah gazetesi; Nokta dergisi, Aksiyon dergisi; Türk Dili dergisi; Çalıkuşu, Araba Sevdası…Hayvanlara ve varlıklara takılan özel isimlerKarabaş, Pamuk, Maviş, Tekir, Boncuk, Oyuncağım Tomtom…Cins İsimlerAynı cinsten birçok varlığın ortak olan ismine “cins” isim isimlerin varlıkları tek nesne ile sınırlı isimlerde kelime ile nesne arasında herkes tarafından bilinen gerçek bir bağlantı vardır. Örneğin “göz” denildiğinde bilgi bir organ ismi olduğu herkesçe bilinir.“şehir” kelimesi dünyada olan bütün şehirlerin cins ismiyken, memleketinizi ifade ederken söylediğiniz “Kırşehir, İstanbul” vs kelimeleri özel isimleri örnekleriyle sıralarsakOrgan/uzuv isimleri bel, kol, beyin, kalp, göz…Akrabalık isimlerianne, baba, kardeş, amca, babaanne, enişte, dayı…Araç/eşya/enstrüman isimlerikanepe, kulaklık, çatal, tablo, gitar, saz…Hayvan/bitki/çiçek isimleriköpek, şahin, aslan, fındık, vişne, biber, papatya, karanfil…Kavramlarhüzün, kaygı, akıl, ümit… sahibi isimleriöğretmenlik, öğretmen, mühendislik, mühendis, memur, futbolcu, spiker…Giyecek isimlerigömlek, palto, ceket, etek, şapka, eldiven, smokin…Yiyecek/İçecek isimleribarbunya, mıhlama, menemen, ekmek, lahmacun, meşrubat, su, gazoz …ı. Sayı isimleriüç, iki yüz, altı, yedi bin…Renk isimlerimavi, yeşil, turuncu, kırmızı…Zaman isimlerisalise, saniye, dakika, saat, gün, ay, yıl, yüz yıl, asır…Soru Kelimelerineden, niçin, kim, nereden, hangi, kaç, kaçıncı… SAYILARINA GÖRE İSİMLER Tekil İsimlerSayısal anlamda tek olan, çoğul takısı -ler, -lar almamış balık, roman…. Çoğul İsimlerSayısal anlamda birden fazla olan, çoğul takısı -ler, -lar almış adlardır. Çoğul anlamı bu ekler ile balıklar, romanlar…Not Çoğul eki -lar, -ler, adlara çoğul anlamı dışında anlamlar da katarÖrnekler Eliflere yarın gideceğiz. aileBu savaşı Osmanlılar kazandı. soyÜlkemiz Almanlar ile işbirliği yaptı. milletDaha çok Neşet Ertaşlar, Hacı Taşanlar yetiştirmeliyiz. gibi olanlar Rusyalarda az gezmedik. abartmaAhmet Beyler henüz işe gelmedi mi? saygıSabahları kahvaltı yapmadan çıkmam. genellikle Topluluk İsimleri Biçimce tekil, anlamca çoğul “-ler, -lar” çoğul eki almadığı halde anlam olarak birden fazla varlığı ifade eden isimler ” topluluk” isimleri bir nevi parçaların birleşmesinden oluşan “bütün”ü ifade sürü, çete, alay, bölük, takım, ekip, demet, düzine, ulus, meclis, cemaat….Asker = Tekil İsim Askerler = Çoğul İsim Ordu = Topluluk İsmi Ağaç = Tekil İsim Ağaçlar = Çoğul İsim Orman= Topluluk İsmi Vekil = Tekil İsim Vekiller = Çoğul İsim Meclis = Topluluk İsmi Futbolcu = Tekil İsim Futbolcular = Çoğul İsim Takım= Topluluk İsmi Not Topluluk isimleri de çokluk eki alabilir. Aynı topluluktan birden fazla olduğu ifade edilmiş ormanlar, takımlar…Not Bazı isimler cümle içinde bazen tekil bazen de topluluk anlamıyla kullanılabilirÖrnekler Sınıfı boyamak için herkes seferber olmuştu. Tekil isimBizim sınıf bu hafta bütün öğretmenlerinden takdir topladı. Topluluk ismiZAMİRADILZamirler, cümlede bir adın yerini tutan sözcük türü olduğu için cümlede bir ad gibi, özne, nesne, dolaylı tümleç ve yüklem görevinde bilgi buraya babam işin aslını bir de biz ev BAKIMINDAN ZAMİRLER Yapı bakımından zamirler dörde ayrılır Basit ZamirlerKök hâlindeki zamirlerdirÖrnek Ben, sen, o, biz, siz, onlar, bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, hepsi, çoğu, birisi, hangisi, kaçı, bazısı… Birleşik ZamirlerBirden fazla kelimeden bilgi oluşan Hiçbiri, birtakımı, öbürü… Öbekleşmiş ZamirlerBirden fazla kelimenin değişik yollarla öbekleşerek oluşturdukları Öteki beriki, falan filân, şundan bundan, herhangi biri, ne kadarı… Ek Hâlindeki Zamirlerİlgi ve iyelik zamirleri ek Benimki, kalemimizSIFATÖN ADAdları niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için adın önüne gelerek onu nitelemesi veya belirtmesi gerekir. Yaşlı adam, pazar çantasını titrek elleriyle bu masaya dört kişi yarısını fakir öğrencilere cümlelerde “yaşlı” sözcüğü “adam” adının, “titrek” sözcüğü “el” adının niteliğini gösterdiği için; “bu” sözcüğü “masa” adını işaret yoluyla, “dört” sözcüğü ise “kişi” adını sayı yoluyla belirttiği için sıfattır. Son cümlede “fakir” sözcüğü, “öğrenci” adının niteliğini gösterdiği için özelliğini verdiği isimle birlikte kullanılmasına ve birlikte ele alınmasına SIFAT TAMLAMASI denir. Yaşlı adam, pazar çantasını titrek elleriyle bu masaya dört kişi sıfatla isim birlikte kullanıldıkları için sıfat tamlaması olmuşlardır. Sıfatlar, iki ana gruba ayrılır Niteleme Sıfatları Belirtme Sıfatlarıİşaret SıfatıSayı Sıfatı– Asıl Sayı Sıfatı– Sıra Sayı Sıfatı– Üleştirme Sayı Sıfatı– Kesir Sayı SıfatıBelgisiz SıfatSoru Sıfatı NİTELEME SIFATLARI NASIL?Bir adı; durum, şekil, biçim, renk yönüyle niteleyen sözcüklerdir. Niteleme sıfatları, ada sorulan “Nasıl?” sorusunun cevabı olan sözcüklerdir. Küçük çocuk bizi görünce yanımıza aniden kapkara bulutlar cümlelerde “küçük” ve “kapkara” sözcükleri, önüne geldiği adların nasıl olduğunu gösterdiği için niteleme sıfatıdır. Bu sözcüklerin, niteledikleri ada sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap olduklarına dikkat edelim Nasıl çocuk? küçük çocuk Nasıl bulutlar? kapkara bulutlarBu yolun sonunda eski bir ev kenarları, kurumuş yapraklarla sabahları tatlı bir sesle bizi güzelim böreklerden bolca cümlelerde, “eski” sözcüğü, “ev” adının niteliğini; “kurumuş” sözcüğü, “yaprak” adının niteliğini; “tatlı” sözcüğü, “ses” adının niteliğini; “güzelim” sözcüğü, “börek” adının niteliğini gösterdiği için niteleme sıfatıdır. BELİRTME SIFATLARIAdları işaret, sayı, soru, belgisizlik yönüyle belirten sıfatlardır. İşaret SıfatıAdları işaret yönüyle belirten, onlara işaret eden sözcüklerdir. bu, şu, o, öteki, beriki, öbür Bu kitabı senin için öteki otobüse geçen yıl şu yolu dergiyi okudun mu?Buraya öbür yoldan cümlelerde geçen “bu, öteki, şu, o, öbür” sözcükleri, önündeki adları, işaret yönüyle öteki varlıklardan ayırıp belirttiği için işaret sıfatıdır. Uyarı İşaret sıfatlarından sonra virgül , kullanılmaz. Bu sözcüklerden sonra virgül , kullanılırsa bu sözcükler, zamir adıl olur. O kitabı daha önce kitabı daha önce cümlelerin birincisinde “o” sözcüğü “kitap” adını belirttiği için işaret sıfatı; ikincisinde “o” sözcüğü bir varlığı karşıladığı için adıldır. Uyarı “Bu, şu, o, öteki, beriki, öbür” sözcükleri aynı zamanda işaret zamiridirler. Eğer bu sözcükler, önündeki bir adı işaret ederek belirtiyorsa işaret sıfatıdır. Adın yerini işaret yoluyla tutuyorsa işaret zamiridirler. Bu ev, çok güzelmiş. İşaret SıfatıBu, çok güzelmiş. İşaret ZamiriBu cümlelerin birincisinde “bu” sözcüğü “ev” sözcüğünü işaret ederek belirttiği için işaret sıfatıdır. İkinci cümlede ise “bu” sözcüğü “ev” adının bilgi yerini tuttuğu için işaret adılıdır. Uyarı İşaret sıfatları her zaman yalın halde bulunur. Çekim eki aldığında işaret zamiri öteki halıyı yıkamak için dışarı ötekini yıkamak için dışarı cümlelerin birincisinde, “öteki” sözcüğü “halı” adını işaret ederek belirttiği için işaret sıfatıdır. İkinci cümlede “ötekini” sözcüğü, “halı” sözcüğü söylenmeden, işaret yoluyla “halı” sözcüğünün yerine geçtiğinden işaret zamiridir. Sayı SıfatıVarlıkların sayılarını gösteren, onları sayı yönüyle belirten Sayı SıfatıVarlıkların sayılarını kesin olarak belirten sözcüklerdir. Ada sorulan “kaç” sorusunun cevabıdır. Üç gün önceki toplantıya altı kişi bir ay sonra yurtdışından cümlelerde “üç, altı, bir” sözcükleri, “gün, kişi, ay” adlarının sayısını belirttiği için, asıl sayı Sayı SıfatıVarlıkların sırasını gösteren sözcüklerdir. Sayılara “-ncı, -nci, -ncu, -ncü” ekleri getirilerek oluşturulur. Ada sorulan “kaçıncı” sorusunun derste on beşinci sayfayı yedinci soruyu cümlelerde “on beşinci, yedinci” sözcükleri “sayfa, soru” adlarının sırasını belirttiği için, sıra sayı Sayı SıfatıVarlıkları sayıca bölümlere ayıran, paylaşma anlamı veren sözcüklerdir. Sayılara “-er, -ar” eki getirilerek oluşturulur. Ada sorulan “kaçar” sorusunun her branştan onar soru altışar kitap okumaları cümlelerde “onar, altışar” sözcükleri, “soru, kitap” adlarının paylara ayrıldığını belirttiği için, üleştirme sayı Sayı SıfatıVarlıkların parçalarının, bütüne olan oranlarını gösteren üçte iki hissesi ona öğünde yarım ekmek cümlelerde “üçte iki, yarım” sözcükleri, “hisse, ekmek” adlarının bütüne olan oranlarını belirttiği için, kesir sayı sıfatıdır. Belgisiz SıfatAdları belirtirken kesinlik bildirmeyen sıfatlardır. bir, birkaç, birçok, çoğu, kimi, bazı, bütün, tüm, başka, birtakım, her, hiçbir, herhangi…Elbet bir gün sen de anlarsın konuyla ilgili birkaç kitap cümledeki “bir, birkaç” sözcüğü “gün, kitap” adını, sayı yönüyle; ama kesin olmayacak biçimde belirtmiştir. Dolayısıyla, “birkaç” sözcüğü belgisiz bazı masaları dışarıya birçok tablosunda İstanbul’u konu başka romanlarını da okudum. Hiçbir öğrenci öğretmenini üzmek okuduğum her kitabın özetini cümlelerde “bazı” sözcüğü, “masal” adını; “birçok” sözcüğü, “tablo” adını; “başka” sözcüğü, “roman” adını; “hiçbir” sözcüğü, “öğrenci” adını; “her” sözcüğü, “kitap” adını kesinlik bildirmeden belirttiği için belgisiz sıfattır. Uyarı “Kimi, çoğu ” sözcükleri, hem belgisiz zamir hem belgisiz sıfat olarak kimi kitaplar pahalı, kimi ise cümlede, birinci “kimi” sözcüğü “kitaplar” sözcüğünü belirttiği için belgisiz sıfattır; ikinci “kimi” sözcüğü ise, kitapların yerini tuttuğu için belgisiz adıldır. Çoğu öğretmen törene yetişemedi; ama öğrencilerin çoğu törene cümlede, birinci “çoğu” sözcüğü “öğretmen” sözcüğünü belirttiği için belgisiz sıfattır; ikinci “çoğu” sözcüğü ise, öğrencilerin bir kısmının yerine geçtiği için belgisiz adıldır. Uyarı “Bir” sözcüğü, hem belgisiz sıfat hem sayı sıfatı olarak kullanılabilir. “Bir” sözcüğünün yerine başka sayı getirilebiliyorsa, “bir” sözcüğü sayı sıfatıdır.“Bir haftada iki kitap okumuş.”Bu cümledeki “bir” sözcüğü, sayı sıfatıdır; çünkü yerine “iki” veya “üç” gibi başka bir sayı getirilebilmektedir.“Ali, dürüst bir insandır.”Bu cümlede “bir” sözcüğünün yerine başka bir sayı getirilememektedir; çünkü bu cümlede “bir” sözcüğü “herhangi bir” anlamına gelmektedir ve belgisiz sıfattır. Soru SıfatıAdları soru yoluyla belirten, yani adları anlamca tamamlayan soru sözcükleridir. Soru sıfatlarının cevabı yine Soru sıfatı isimden hemen önce gelir. nasıl, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne kadar, neSen, tatilde kaç kitap okumuştun?Bu cümlede, “kaç” soru sözcüğünün “kitap” adını belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “beş kitap” cevabının sıfat olması, bize, bu soru sözcüğünün de sıfat olduğunu gösterir. Hangi yoldan gitmemizi tavsiye ediyorsun?Bu cümlede, “hangi” soru sözcüğünün “yol” adını belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “şu yol” cevabının sıfat olması, bize, bu soru sözcüğünün de sıfat olduğunu nasıl bir evde oturuyordunuz?Orada ne kadar para harcamış?Vergi dairesi, binanın kaçıncı katında bulunuyor?Arkadaşların bize ne gün gelecek?Bu oyunda takımlar kaçar kişiden oluşuyor?Bu cümlelerde geçen “nasıl, ne kadar, kaçıncı, ne, kaçar” sözcükleri; önündeki sözcükleri soru yönüyle belirttiği ve bu sözcüklere verilen cevaplar sıfat olduğu için soru sıfatıdır. Uyarı “Hangisi, kaçı” soru adıllarıyla “hangi, kaç” soru sıfatlarını birbirine karıştırmamak gerekir. Hangi soru daha zordu? Hangisi daha zordu?Bu cümlelerde “hangi” sözcüğü “soru” adını belirttiği için soru sıfatı; “hangisi” sözcüğü, bir adın yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir. Kaç öğrenci kaçı “kaç” sözcüğü “öğrenci” adını belirttiği için soru sıfatı; “kaçı” sözcüğü, bir sayı adının yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir. Uyarı Sıfatlar, zamirleri de gerçekten dürüst her zaman deneyimli kimselerle cümlelerin birincisinde “dürüst” sıfatı “birisi” adılını nitelemektedir. İkinci cümlede “deneyimli” sıfatı, “kimse” adılını nitelemektedir. Uyarı İlgi eki -ki, yer ve zaman bildiren sözcüklerden sonra gelip eklendiği sözcüğü sıfat yapar. Sınıftaki öğrenciler dışarı sınava hazır mısın?Bu cümlelerde “sınıf” sözcüğü, ilk önce bulunma durumu -de, -da, -te, -ta ekini alıp ardından sıfat yapan “-ki” ekini alarak önündeki “öğrenciler” adını; “yarın” sözcüğü, sıfat yapan “-ki” ekini alarak önündeki “sınav” adını belirttiği için sıfat görevindedir. ADLAŞMIŞ SIFATLARNiteleme sıfatları, çekim eki alarak veya almadan niteledikleri ismin yerini tutacak şekilde kullanılabilir. Bu sözcüklere “adlaşmış sıfat” adam yine parkta yine parkta cümlede “ihtiyar” sözcüğü, “adam” adını niteleyen bir niteleme sıfatıdır. İkinci cümlede ise, “ihtiyar adam” tamlamasındaki “adam” sözcüğü düşmüş, “ihtiyar” sözcüğü hem adın yerine geçmiş hem nitelik bildirmiştir, yani adlaşmış sıfat kasalardaki çürükleri çöpe cümlede “çürükleri” sözcüğü, “meyve” adını nitelerken, çekim eki alarak hem “meyve” adının yerine geçmiş hem de nitelik bildirerek adlaşmış sıfat bu görev için sınıftan gönüllüler cümlede “gönüllüler” sözcüğü, “öğrenci” adını nitelerken, çekim eki alarak hem “öğrenci” adının yerine geçmiş hem de nitelik bildirerek adlaşmış sıfat kurnaz yine birisini cümlede “kurnaz” sözcüğü, bir kişiyi nitelerken, çekim eki almadan hem nitelediği kişinin yerine geçmiş hem de nitelik bildirerek adlaşmış sıfat olmuştur. Uyarı Türkçede meslek adları ve bazı adlar, sıfat olarak kullanılabilir. Bu sözcükleri, adlaşmış sıfatlarla bilgi karıştırmamak gerekir. Yönetici insanlar, insan ilişkilerinde insan ilişkilerinde cümlelerin birincisinde “yönetici” sözcüğü, “insanlar” adını nitelediği için sıfat görevindedir. İkinci cümledeki “yöneticiler” sözcüğü ad olarak kullanılmıştır; ama adlaşmış sıfat disiplinli ailece yazlığa cümlelerde geçen “futbolcu, yazlık” sözcükleri gerektiğinde sıfat olabildiği halde futbolcu kişiler, yazlık ev bu cümlede ad olarak kullanılmıştır; ama adlaşmış sıfat değildir. Uyarı Adlaşmış sıfattan sonra bir ad geldiğinde anlam karışıklığı ortaya çıkıyorsa bu adlaşmış sıfattan sonra virgül , çocuğu yanına cümlede “hasta” sözcüğü bir kişiyi karşılayarak adlaşmıştır. Bu sözcükten sonra “çocuk” adı geldiğinde virgül konulmazsa “hasta” sözcüğü “çocuk” adının sıfatı olmaktadır. Bu yüzden “hasta” sözcüğünün adlaşmış sıfat olması için bu sözcükten sonra virgül , konmalıdır. UNVAN SIFATLARIKişilerin meslek, rütbe, makam gibi sosyal statülerini belirten sözcüklerdir. Unvan sıfatları, adların önüne de sonuna da gelebilir. Yüzbaşı Cemil, Hakkı Çavuş, Hatice Teyze, Naciye Hanım…Dün Doktor Kemal Bey bize cümlede “Doktor, Bey” sözcükleri; beraber kullanıldıkları “Kemal” özel adını belirttiği için unvan Hemşire, hastalarla yakından cümlede “Hemşire” sözcüğü; beraber kullanıldığı “Ayşe” özel adını belirttiği için unvan sıfatıdır. Uyarı Özel adla birlikte kullanılmayan unvan sözcükleri, küçük harfle başlar ve unvan sıfatı görevinden doktor, hastaneye cümlede “doktor” sözcüğü özel bir adla birlikte kullanılmadığı için unvan sıfatı değildir ve bu yüzden küçük harfle başlar. Uyarı Özel bir adla kullanılan; ama akrabalık ilişkisi belirten unvan sözcükleri, küçük harfle başlar ve unvan sıfatı görevinden bugün Ayşe teyzesine cümlede “teyze” sözcüğü özel bir adla birlikte kullanıldığı halde akrabalık anlamı taşıdığı için unvan sıfatı değildir ve bu yüzden küçük harfle başlar. KÜÇÜLTME SIFATLARISıfat olan sözcüğün anlamında küçültme ya da daralma, “-cik,-ce, -ımsı, -ımtırak” ekleri ile eklerin getirilmesi ile oluşan sıfatlara küçültme sıfatları denir.“Küçük bir evleri vardı.”cümlesinde “küçük” sıfattır ve kendinden sonra gelen ismin niteliğini belirtmektedir.“Küçücük evleri vardı.”cümlesinde “-cik” eki almış “küçücük” sözcüğü de niteleme sıfatıdır. Buradaki “küçücük” sözcüğün “küçük” sözcüğünden farkı, eklendiği ismin anlamında küçültme yapmış ev – küçücük ev“Ekmek ayvasının ekşimsi bir tadı vardı.”“Üzerine mavimtırak bir ceket giymişti.”“Masada kalınca bir kitap duruyordu.”Yukarıdaki cümlelerdeki koyu renkli sözcükler küçültme sıfatıdır. PEKİŞTİRME SIFATLARISıfatlarda pekiştirme, yani anlamın kuvvetlendirilmesi iki şeklide yapılır Yol Sıfat olan sözcüğün ünlüye kadarki ilk hecesi alınır, daha sonra “m, p, r, s” harflerinden uygun olanı getirilir. En son da sıfat olan sözcük tekrar yazılır.“temiz” sözcüğü üzerinde uygulayalım Te – r – temiz = tertemiz“Çocuklar bembeyaz elbiseler giymişlerdi.”“Dümdüz yolda ilerliyorduk.”“Şöyle yemyeşil çimenlerin üzerine uzansam!”cümlelerinde koyu renkli sözcükler pekiştirme sıfatıdır. Yol Sıfat olan sözcüğün tekrar edilmesi ile yapılır. Örneğin “çeşit” sözcüğünü ele alalım. Bu sözcük tekrar ederek bir ismi nitelediğinde pekiştirme sıfatı olur“Çeşit çeşit meyveler vardı masada.”Bu cümlede koyu renkli sözler pekiştirme sıfatıdır.“Bahçede uzun uzun ağaçlar vardı.”“Derin derin ırmaklar aşarak geldik.”cümlelerindeki koyu renkli sözler pekiştirme sıfatıdır. DERECELENDİRME SIFATLARISıfatlarda derecelendirme “pek, çok, daha, en…” gibi sözcüklerle yapılır.“Kardeşin onlardan daha akıllı biri.” cümlesinde “daha” sözcüğü üstünlük,“En güzel kitap buydu.” cümlesinde “en” sözcüğü en üstünlük,“Çok güzel çiçekleri vardı.” cümlesinde “çok” sözcüğü aşırılık anlamı katmıştırTAMLAMALAR1İSİM TAMLAMALARIAralarında anlamca ilişki bulunan söz grubuna isim tamlaması denir. Bir ismin bir başka ismi anlam bakımından ismin aitlik ilgisi bakımından daha belirli hâle gelmesi için başka bir isim tarafından tamlanmasıyla meydana gelen söz öbeğine isim tamlaması kurallar dahilinde en az iki sözcük bir araya gelerek isim tamlamasını un sokaklar-ıDost kapı-sıOkul bahçesi-n-in ağaçlar-ıİsim tamlamaları “tamlayan ve tamlanan” olmak üzere iki unsurdan birinci sözcük, tamlanan ise ikinci sözcüktür. İsim tamlamalarının tamlayanında ilgi, tamlananında ise iyelik eki üç çeşit İsim tamlaması vardır Belirtili İsim TamlamasıHem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı tamlamalara Belirtili isim tamlaması isim tamlamasında tamlayan -nın, -nin, -nun, -nün, -ın, -in, -un, -ün eklerini, tamlanan ise -ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü eklerini iki unsuru da ek alarak oluşturulan bu tür tamlamalarda kuvvetli bir aitlik ilgisi ilgi, tamlananın iyelik eki aldığı tamlamalardır. Örnekler“Evin kapısı açık kalmış.”cümlesindeki “evin kapısı” altı çizili söz öbeği belirtili isim tamlamasıdır. Görüldüğü gibi, her iki sözcük de ek almıştır. Bu tamlamada iki sözcük arasındaki kuvvetli bir ilişki kendini kapı-sıOda-nın halı-sıBelirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir. Örnekler“Kerem’in mavi gömleği güzelmiş.”cümlesinde araya “mavi” sıfatı girmiştir.“- den” hal eki tamlayanda kullanılan ilgi ekinin yerine geçerek belirtili isim tamlaması kurabilir. Örnekler“Resimlerin birini de ben alayım.”cümlesindeki “resimlerin birini” sözü belirtili isim tamlamasıdır. Biz bunu “resimlerden birini” biçiminde de söyleyebiliriz. Yani sadece tamlayan eki “-in” yerine, aynı işlevi gören “-den” hâl ekini getirmiş isim tamlamalarında bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabileceği gibi, bir tamlanan birden fazla tamlayana da bağlanabilir. Örnekler“Evin bahçesi, odaları, mutfağı o kadar geniş ki…”cümlesinde “evin” tamlayan; “bahçesi, odaları, mutfağı” sözcükleri de tamlanandır.“Kırların, çiçeklerin, kuşların, böceklerin neşesi hepimizi coşturmuştu.”cümlesinde “kırların, çiçeklerin, kuşların, böceklerin” tamlayan; “neşesi” olan ve bilinen bir şeye veya yere aitlik vardır. ÖrneklerÖğretmenin kitabı. Ali Beyin KitabıKitap bilinen ve belli olan öğretmene bahçesi çok güzel. Cumhuriyet Lisesinin bahçesiBahçe bilinen ve belli olan okula aittir. Belirtisiz İsim TamlamasıTamlayanın ilgi eki almayıp tamlananın iyelik eki aldığı ek almadığı, yalnızca tamlananın ek aldığı tamlamalara Belirtisiz isim tamlaması denir. Belirtisiz isim tamlamasında tamlanan -ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü tür tamlamalarda bir ismin başka bir isme aitliğinden çok bir nesne ya da kavram ismi oluşturmak esastır. Örnekler“Çocuğun elbisesini alacağız.”cümlesindeki “çocuğun elbisesi” tamlaması belirtilidir. Bu tamlamada belli bir çocuğa ait elbiseden söz bu tamlamayı,“Çocuk elbisesi alacağız.”şeklinde söylersek yani “-nın” ekini kaldırırsak tamlama belirtisiz olur. Bu durumda belli bir kişiye ait elbiseden değil, genel bir elbise çeşidinden “çocuk elbisesi” nden söz etmiş isim tamlamalarında tamlayan tamlananın neden yapıldığını, neye benzediğini bildirebilir“Lahana turşusu”, “Erik hoşafı”, “Bulgur pilâvı”Bu tamlamalarda tamlayan tamlanın neyden yapıldığını bildirir.“Deve kuşu”, “Kılıç balığı”, “Küpe çiçeği”Bu tamlamalarda ise tamlayan tamlananın neye benzediğini isim tamlaması sıfat göreviyle kullanılabilir.“El yazması kitaplar şimdi çok değerli.”cümlesinde “el yazması” belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tamlama cümlede sıfat göreviyle kitabı / Fizik kitapları TürPirinç çorbası Neden yapıldığıİzmir üzümü Ait olduğu yerDil peyniri Neye benzediğiTemizlik işçisi Mesleğiİstanbul boğazı Yer Zincirleme İsim TamlamasıTamlayanın, tamlananın veya her ikisinin kendi içinde başka bir isim tamlaması olduğu söz isim tamlaması, ya tamlayanı, ya tamlananı, ya da her ikisi de isim tamlaması olan isim tamlamaları en az üç ismin bir raya gelmesi ile oluşur. Örnekler“Macera romanlarının okuyucusu çoktur.”cümlesinde “macera romanları” belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tamlamaya “-nın” ilgi eki eklenmiş ve tamlama “okuyucusu” tamlananına bağlanmış. Böylece iki tamlama iç içe girmiş ve zincirleme isim tamlaması olmuştur“Saka kuşunun ötüşü çok hoştu.”cümlesinde “saka kuşunun ötüşü” üç isimden oluşan zincirleme isim tamlamasıdır. Tamlayan “saka kuşu”, tamlanan ise “ötüşü” babasının işiTaş duvarın üstüBahar mevsiminin güzelliği Takısız İsim Tamlaması DİKKAT TAKISIZ İSİM TAMLAMASI SIFAT MI İSİM Mİ OLDUĞUNA KARAR VERİLEMEDİĞİ İÇİN BAZI KAYNAKLARDA SIFAT, BAZI KAYNAKLARDA İSİM TAMLAMASI OLARAK İŞLENMEKTEDİR!..Tamlayanı ve tamlananı ek almamış olan isim isim tamlamalarında her iki unsur da ilgi ve iyelik eklerini tamlamaları iki grupta inceleyebilirizBir şeyin neyden yapıldığını gösterir.“Boynunda altın kolye vardı.”cümlesindeki “altın kolye” sözü kolyenin altından yapıldığını gösterir.“Cam vazo, çelik tencere, deri mont”tamlamaları da bunlara şeyin neye benzediğini bildirir.“Altın saçları rüzgârda dalgalanır.”cümlesinde “altın saç” takısız isim tamlamasıdır. Bu tamlamada “saçlar” altına benzetilmiştir.“Gül yanak, zeytin göz, tilki Rıfkı…”gibi tamlamalar takısız isim TAMLAMALARIAdları niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için adın önüne gelerek onu nitelemesi veya belirtmesi gerekir. Yaşlı adam, pazar çantasını titrek elleriyle bu masaya dört kişi yarısını fakir öğrencilere cümlelerde “yaşlı” sözcüğü “adam” adının, “titrek” sözcüğü “el” adının niteliğini gösterdiği için; “bu” sözcüğü “masa” adını işaret yoluyla, “dört” sözcüğü ise “kişi” adını sayı yoluyla belirttiği için sıfattır. Son cümlede “fakir” sözcüğü, “öğrenci” adının niteliğini gösterdiği için özelliğini verdiği isimle birlikte kullanılmasına ve birlikte ele alınmasına SIFAT TAMLAMASI denir. Yaşlı adam, pazar çantasını titrek elleriyle bu masaya dört kişi sıfatla isim birlikte kullanıldıkları için sıfat tamlaması başlarına anlamları olmayan, başka kelimelerle öbekleşerek değişik ve yeni anlam ilgileri kuran, birlikte kullanıldıkları kelimelere cümlede anlam ve görev kazandıran kelimelere edat denir. Edatların Özellikleri ve Örnekler 1 – Türkçede isimler ve fiiller anlamlı kelimelerdir. Edatlar ise tek başlarına anlam ifade etmezler; ancak cümlede anlam kazanır veya sadece diğer kelimelere anlam katarlar.“için, kadar, -e kadar, gibi, göre, ile, üzere, yalnız, -e karşı, sanki, ancak, -den beri, -e doğru”2 – Kelimeler arasında çeşitli anlam ilişkileri kurduğu için edatlara yardımcı kelimeler de çalışmak için odasına çekildi. amaçKurt gibi acıkmıştım. benzerlik 3 – Edatlar önceki kelimeyle sonraki kelime arsında anlam ilgisi kurar. Bağlaçtan ve zarflardan farkı, yeni bir anlam ilgisi koruyor yine zayıf almış. zarfEve gittim, fakat onu bulamadım. bağlaçKonuşmak üzere ayağa kalktı. edat 4 – Edatlar cümleden çıkarılınca cümlenin anlamında bir eksiklik, daralma veya bozulma gibi başı göklere erdi. => edat çıkarılınca=> Güneş başı göklere erdi. 5 – Tek başlarına kullanamazlar. Başka kelimelerle birleşerek sıfat ya da zarf görevli öbekler oluştururlar. Dağ gibi adam yok oldu gitti. sıfat öbeğiSen de benim kadar çalışsan… zarf öbeği 6 – Tek başlarına iken isim, sıfat, zarf, bağlaç olarak kullanılabilir. Bu durumda edat olmaktan çıkar Karşı köyde akrabaları vardı. sıfatDerenin karşısına geçtik. adHer söylenene karşı çıkıyor. birleşik fiilde isimBana doğruyu söyle. isim Doğru söze ne denir? sıfatLütfen doğru oturun. zarf Beride bir adam duruyor. isim Beri taraf oldukça dikenli. sıfatBiraz beri gel. zarfBir ömür boyu yalnız yaşadı. zarfBiz bu dünyada hep yalnızız. isim7 – Bazı edatlar sadece hâl ekleri ile birlikte kullanılırlar. Bazıları da üzerlerine ek alabilirler-e kadar, -e doğru, -den beribu kadarını, senin gibisi8 – Cümlede veya isim tamlamasında isim görevi alabilir; ek-fiil alarak yüklem paranın ne kadarı sizin? iyelik eki almış, isim gibi kullanılmış, nesne olmuşHer şey bıraktığım gibiydi. ek-fiilin “di”li geçmiş zaman çekimi ile isim gibi kullanılmış, yüklem olmuş9 – Edat grupları edat ve edattan önceki kelimenin oluşturduğu kelime grubu cümlede çoğunlukla zarf veya edat tümleci olur. Sabaha kadar ders çalıştık. zarf tümleci Eve doğru yürüdüm. edat tümleci BAŞLICA, EN ÇOK KULLANILAN EDATLAR“İLE”1 – “Araç, alet, neden, zaman, birliktelik” ilgisi uçakla giderler. araçBizi boş vaatlerle kandırdılar. araçHasan yaşlı annesiyle oturuyordu. beraberlikArabanın gürültüsüyle irkildi. nedenBaharla birlikte leylekler de geldi. zaman 2 – “-le” şeklinde bitişik de ile=> çocuklaAraba ile=> arabayla 3 – “ne ile, kiminle” sorularına cevap balla kesiyorum. araçYar ile sohbet ne güzel. birliktelik Not “ile” kelimesi “ve” gibi kullanılırsa bağlaç kola ile simit aldım. kola ve simitSoyut bir kelimeyle öbekleşirse edat değil “durum zarfı” kalkan zararla oturur. nasıl, öfkeli ve zararlıSevinçle boynuma sarıldı. nasıl, sevinçli bir hâlde, durum zarfı“GİBİ”Benzetme hâldeki kelimelerle birlikte kullanılır. Benzetme, eşitlik anlamları katar. 1 – Birlikte kullanıldığı kelime ile birlikte sıfat, zarf ve isim demir gibi bileği vardı. sıfat, benzetmeKurşunlar, yağmur gibi yağıyordu. zarf, benzetmeUyandığı gibi yataktan fırladı. zarf, anında, zaman anlamı katmış2 – İsim veya zarf gibi kullanıldığında cümle öğeleri oluşturur. Bu durumda ek anda utançtan ölecek gibiydi. isim, yüklemOnun gibisi nerede bulunur? isim, özneBu edatın yerini bazı ekler alabilirÖrnekŞöyle garip bencileyin. benim gibi Kadınsı bir gülüşü vardır onun. kadın gibi“SANKİ”Benzetme edatıdır.“san” ve “ki”nin birleşiminden edatı bulunduran cümlelerde “sanmak, zannetmek” anlamları vardır.“benzetme, uyarı, sözüm ona, sözde, inanmama” anlamları Sanki gece olmuş. Gibi, öyle zannedersinBiri kapıyı çalıyor sanki. gibi, öyle zannediliyor Sanki bütün kabahat benim. sözde, inanmama, öyle zannediliyorAldın da ne kazandın sanki? uyarı, ne kazandığını sanıyorsun?Gelseydi ne olurdu sanki? ne olacağını sanıyordu ki? Sanki bu da mı güzel? Öyle mi sanıyorsun?Kısa öyküde daha başarılı sanki öyle gibi.“sanki” edatıyla “gibi” edatı bir arada kullanılırsa anlatım bozukluğu ortaya çıkarÖrnek Sanki beni dövecek gibiydi. yanlış“Beni dövecek gibiydi.” ya da “Sanki beni dövecekti.”“KADAR, -E KADAR”Benzetme hâldeki veya –e yönelme eki almış kelimelerle kullanılır.“kadar” şeklinde kullanıldığında üzerine ek alabilir. 1 – “Karşılaştırma, benzerlik, eşitlik, yaklaşıklık, ölçü” anlamları de onlar kadar başarılıyız. eşitlik, benzerlik, ölçüsündeGül kadar güzelsin bilgi benzerlikMektubu okuyunca köyünü görmüş kadar sevindi. gibiBir ton kadar kömür almış ölçü, aşağı yukarıYüz kadar asker evin önünden geçti. ölçü, aşağı yukarı2 – Birlikte kullanıldığı kelimeyle isim, sıfat ya da zarf bu kadarına da alışığız. isimİçmiş kadar olduk. zarfNe kadar güçlü bir adam… zarfEvin deniz kadar havuzu var. sıfat 3 – Ad tamlamasında ad tamlanan olarak da bu kadarını da görmemiştim. isim, ad tamlamasında tamlanan 4 – “kadar” kelimesi zarf tümleci de yapar, edat tümleci deÖrnekDershaneye kadar gidelim. edat tümleciAkşama kadar çalıştık. değin anlamında, zarf tümleci“İÇİN”“Amaç, neden, özgülük, görelik, karşılık” bildirir.“Hakkında, nedeniyle, yüzünden, maksadıyla” anlamlarını ifade hâldeki ya da iyelik eki almış kelimelerle birlikte olarak kullanıldığında üzerine ek alabilir. 1 – Bu edatla kurulan söz öbekleri, cümlede genellikle edat tümleci olarak için başvurdu. amacıyla, başvurunun amacı, sebebiSınavı kazanmak için çalışmak gerekir. sınavı kazanmanın şartıSıkıldığı için dışarı çıktı. neden, dışarıya çıkmanın sebebiBu ayakkabıyı babam için aldım özgülükBu iş için kaç lira ödedin? karşılıkSenin için sorun yok tabi. görelikBizim için ne diyorlar? hakkımızdaSizin için üç kişilik yer ayrıldı. aitlikTüm bu hazırlıklar bizim içindi. isim, yüklemVatan için ölenler yüreğimizde yaşarlar. amaç, özne 2 – “-e” yönelme hâl eki ve “üzere”, “-e göre”, “diye” edatları bazı durumlarda bu edatın yerini tutabilirÖrnekBu ayakkabıyı babam için aldım => babama için odasına çekildi=> uyumak üzereSenin için iyi bir gündü=> sana göreNe için söyledin sanki?=> ne diye“ÜZERE, ÜZRE”1 – “Amaç, koşul, zamanda yakınlık, gibilik” anlamları halletmek üzere gidiyorum. amaç, içinKitabı yarın vermek üzere alabilirsin. şartıyla, koşulOn dakika konuşmak üzere kürsüye çıktı. için, amaçAcele edin, güneş batmak üzere. zamanda yakınlıkKonuştuğumuz üzere yarın buluşacağım. gibilik 2 – Bu edatın üzerine ek gelebilirÖrnekTam da yola çıkmak üzereydik.“-E GÖRE”Yönelme hâl ekiyle birlikte kullanılır, yani bu eki almış kelimelerden sonra üzerine de ek alabilir. 1 – “Görelik, uygunluk, yönünden, bakımından ve karşılaştırma” anlamları göre enflâsyon düşük. açısındanAyağını yorganına göre uzat. bakarak, ölçüsünde, uygunluk, kadarAllah dağına göre kış verir. uygunlukAnlatılanlara göre ikisi de suçluymuş. bakılırsa, yönündenSiz bana göre daha gençsiniz. karşılaştırmaKemal, Hasan’a göre daha uzundu. karşılaştırmaBana göre ayakkabınız var mı? uygunluk 2 – “-ce” eki bu edatın yerini bu iş burada biter. bana göre“KARŞI”1 – “-e” yönelme hâl ekiyle kullanılarak “için, hakkında, yönelme, ilgili olma” anlamları karşı ilgim vardı. hakkında, yönelikDenize karşı bir balkonu var. yönelik 2 – Zaman bildiren kelimelere eklenip “doğru, sularında” anlamları katar ve zarf öbeği sabaha karşı yeniden başlamıştı. doğruSabaha karşı uyuyabildim. zarf öbeği Not “karşı” kelimesi isim ve sıfat olarak kullanılabilir; birleşik fiil Karşı köyde akrabaları vardı. sıfatDerenin karşısına geçtik. ad Her söylenene karşı çıkıyor. birleşik fiil“DİYE”Amaç ve neden ilgileri edeyim diye yağcılık yapıyor. amaçYağmur yağıyor diye dışarı çıkmadı. neden“DOĞRU”1 – Yönelme eki ile birlikte kullanılarak yön doğru doğru bakıyor. 2 – Zamanda yakınlık bildirerek zarf öbeği de doğru geldiler. zarf öbeği3 – Ad, sıfat ve zarf da olabilir. Bu durumlarda edat doğruyu söyle. isim Doğru söze ne denir? sıfatLütfen doğru oturun. zarf“DOLAYI, ÖTÜRÜ”1 – Ayrılma hâl ekiyle birlikte neden ilgisi dolayı sık sık ötürü canı sıkılıyor. 2 – “-den” ekiyle de aynı anlam dışarı çıktım.“KARŞIN, RAĞMEN “Yönelme ekiyle birlikte karşıtlık ilgisi uğraşmama karşın rağmen onu takdir ediyordu.“BERİ”1 – “-den” ayrılma hâl ekiyle birlikte eylemin başlangıç yerini ve zamanını akşamdan beri beri hiç beri bu köyde sabahtan beri yağıyor. 2 – “beri” kelimesi ad, sıfat, zarf da olabilir. Bu durumda edat değildir. Örnek Beride bir adam duruyor. Beri taraf oldukça beri gel.“YALNIZ”İsim, sıfat, zarf ve bağlaç olarak kullanılabilen bu kelime “sadece, bir tek” anlamına gelmek şartıyla edat olarak da kullanılabilir. Bu yönüyle diğer kelime türlerinden ayırt Bir ömür boyu yalnız yaşadı. tek başına, zarfBiz bu dünyada hep yalnızız. tek başına, isimParkta oturan yalnız adam onun babasıydı. tek, sıfatMeyveler güzel, yalnız biraz renksiz. ama, bağlaçÖrnekCebinde yalnız yol parası vardı. sadece, edatBeni yalnız sen anlarsın. sadece, bir tek, edat“ANCAK”“yalnız, sadece, özgülük, sınırlandırma, olsa olsa” anlamları Seni ancak ebediyyetler eder istiab sadeceOnu ancak para ilgilendirir. sadece, bir tekBu işten ancak Hasan Usta anlar. sadeceBu kömür ancak üç ay yeter. en fazla, olsa olsaSabah çıktılarsa akşama ancak gelirler. belki, ihtimal“DEĞİL”İsim cümlelerinin yüklemini kesen bu eylem cümlelerini olumlu; olumluları da olumsuz yapar Örnek Bu haberi duymamış değiliz. Sonuç=>duymuşuzBu haberi duymuş değiliz. Sonuç=>duymamışız“Mİ” SORU EDATI Soru anlam ilgileri İstanbul’dan döndü mü? soruBuraya gelir misiniz? soru ek almışOnu gördüm mü sinirleniyorum. zamanSıcak mı sıcak bir havaydı. pekiştirmeÇalıştın mı her şeyi başarırsın. koşulBAĞLAÇYalnız başlarına anlamları yoktur.*Cümleleri birbirlerine bağlarlar. eş görevli sözcük öbeklerini, öğeleri birbirlerine yönüyle birbirlerine bağlı cümleleri birbirlerine çıkarıldıklarında genelde cümlenin anlamında bozulma, eksilme kaldırılıp yerlerine virgül veya noktalı virgül konabilir.*Cümleler arasında anlamca ve biçimce bilgi bağlantı sayıda bağlaç vardır “ve, de, ki, öyle ki, ama, ancak, ise, ne…ne, ne de, hem…hem de, ne var ki, oysa, çünkü…”*Bağlaçlar cümleleri birbirlerine bağladıkları için ayrı ayrı ve uzun uzun cümleler yazmamızı gerektirmezler, İŞİMİZİ veya aynı görevdeki sözcükleri birbirine bağlayarak aralarında anlam ilgisi kuran sözcüklere denir. “İLE” – “VE” BAĞLAÇLARIAynı görevdeki sözcükleri birbirine bağlar.– Evin ve bahçenin kapısı açıktı.Tamlayan– Bu radyo Adana’da ve Mersin’de yayın yapıyor. Akşam arkadaşıma gideceğim ve her şeyi anlatacağım.– Cehennemle cenneti bu dünyada yaşadık.Nesne– Evle okul arasında mekik dokuyor.Tamlayan– Annesiyle babası yarın bize gelecek.Özne Uyarı Biri bağlaç diğeri edat olan iki çeşit “ile” vardır. Bir cümlede “ile”nin yerine “ve”yi getirebiliyorsak bağlaç, getiremiyorsak edattır.– “Bazen yandık bazen menekşelerle söyleştik.Edat– “Kazaklarla ceketi parayla aldım.B-E “DE” BAĞLACI*Eşitlik, gibilik anlamı katar.– O filmi ben de seyrettim.– Bence Aslı da bu işten anlamıyor.*Abartma anlamı katar.– Çocuğun okuduğu şiir de şiirdi hani.– Aldıkları araba da araba yani.*Küçümseme anlamı katar.– Sen sınavı kazanacaksın da ben göreceğim.– Sanki bu işten anlıyorsun da konuşuyorsun.– Büyüyecek de adam olacak da bize bakacak.*Sitem anlamı katar.– Okula kadar geldin de bir selam vermedin.– İzmir’e kadar geldin de yanıma uğramadın.*Şaşma,inat,sebep, korkutma anlamı katar.– Kardeşin de mi bizimle gelecek?Şaşma– Ufaklık, kalemi vermem de vermem,diyor.İnat– Ailesiyle kavga etti de evi terk etti.Sebep– Dışarı çık da göreyim.*Ama, fakat anlamında kullanılır.– Pansiyona kaydını yaptı da yerleşmedi.– Bize gelmiş de fazla kalmamış.”Uyarı Türkçede biri bağlaç diğeri hal eki olan iki çeşit “de” vardır. “De”yi cümleden çıkardığımızda cümlenin yapısı bozulursa ektir bitişik yazılır, bozulmazsa bağlaçtır ayrı yazılır.– Bakkalda sebze de satılıyormuş.– Ayşe de okulda kalmış. “AMA” , “FAKAT” BAĞLACI*Karşıt anlamlı iki cümleyi birbirine bağlar.– Sınava çok iyi hazırlandı ama üniversiteyi kazanamadı.– Her sabah spor yapıyor ama zayıflayamıyordu.*Koşul, pekiştirme anlamı katar.– Dışarı çıkabilirsin ama eve erken döneceksin.– Seninle sinemaya gelirim ama işim olmazsa.– Bu kitabı sana alacağım ama okuyacaksın.– Dışarıda soğuk ama çok soğuk bir hava var.– Büyük ama çok büyük bir bahçesi vardı. “ANCAK” ,“YALNIZ” BAĞLACI Yalnız sözcüğü;*Ama, fakat anlamında kullanılıyorsa bağlaç,* Bir tek, sadece anlamında kullanılıyorsa edat,* Önündeki ismi niteliyorsa sıfat,* Fiili bilgi niteliyorsa zarftır.– Geziye yalnız bizim sınıf katıldı. edat– Bu adam evde yalnız yaşıyor. zarf– Yalnız insanlar hayata karamsar bakarlar. sıfat– Onunla konuşurum yalnız fikrim yine de değişmez.bağ– Bu işin üstesinden ancak sen gelirsin. edat– Yoğun trafikte işe ancak yetişebildim. zarf– Bütün gün evde yalnızdım. adaşmış sıfat– Filmi seyredebilirsin ancak yarın erken kalkmalısın.b. “Kİ” BAĞLACI*Özneyi pekiştirir.– Ben ki yedi iklimin padişahıyım.– Sen ki Fransa eyaletinin valisisin.*Neden-sonuç vardır.– Günü kötü geçmiş ki çok kızgın görünüyor.– Sana değer veriyorum ki seninle konuşuyorum.*Kuşku,yakınma,şaşma,amaç-sonuç, tahmin– Beni tanımıyorsun ki…Yakınma– Kafamı bir kaldırdım ki onu karşımda gördüm.Şaşma,– Arabayı o çizmiş olabilir mi ki?Kuşku– Sana iş buldum ki kimseye muhtaç olmayasın.A-S– Geç saatlere kadar çalışmış olmalı ki sabah uyanamamış. tahmin“HEM…HEM” BAĞLACI Karşılaştırılan iki unsurun hepsi anlamını görevli sözcükleri bağlar.– Hem arabayı hem evi üzerine alacakmış.Nesne– Hem ucuz hem kaliteli ayakkabı satıyor.Sıfat– Hem çalışıyor hem üniversite okuyor.Cümle NE…NE BAĞLACICümleyi anlamca olumsuz yapar. Karşılaştırılan iki unsurun hiçbiri anlamını verir.*Sallanmaz o kalkışta ne bir mendil ne bir kol.Özne*Adam kızını ne arıyor ne soruyor. yüklem*Ne kızı veriyor ne dünürü küstürüyor. cümle*Bu konu ne seni ne beni ilgilendirir. nesneyi NOT İki karşıt sıfatı birbirine bağlarsa “ikisinin arası, ortası” anlamı verir.– Kız ne zayıf ne şişman biriydi.– Konuşan adam ne uzun ne kısaydı. YA… YA BAĞLACIKarşılaştırılan unsurlardan birini ifade etmek için kullanılır.– Ya bu deveyi güdeceksin ya bu diyardan gideceksin. cümleleri– Aynayı ya Ayşe ya Özlem kırmıştır. özne– Ya salonun ya mutfağın penceresi kırıldı. tamlayan– Takıma ya beni ya onu alacaksın nesneyi DİĞER BAĞLAÇLAR– Ogün okula gelemedim çünkü çok hastaydım. sebep– Bu maçı kazanacağız hatta şampiyon olacağız.pekiştirme– Mademki söz verdin, sözünü tutacaksın.– Bu mağazada elbiseler çok güzel üstelik çok ucuz.– Sanki dağları sen yarattın.– Meğer bütün evi o dağıtmış.– Eğer kardeşine uğrarsan selamımı söyle.– Çok geç kaldılar; yoksa kaza yaptılar.– Ders çalışmıyor; üstelik yaramazlık yapıyor.– Önce bunlardan yani çok iyi bildiğiniz sorulardan başlayın.– Bizde yahut sizde çalışabiliriz.– İster yazarsın ister acıma, şaşırma, sevinme, kızma gibi ansızın beliren bilgi duyguları anlatmaya yarayan cümlelere, anlamları yönünden ünlem cümlesi elim yandı!*Kapıyı açtım ki bir de ne göreyim!*Oh, okul bitti, rahat bir nefes alalım!*O… kimler gelmiş, kimleri görüyorum!*Elimi cebime attım ki cüzdan yok!*Hadi be!*Düşeceksin!*Eyvah, ne yer ne yar kaldı!*Neydi o güzellik öyle!*Süper bir iş buldum! ! Ünlem Cümleleri Şu Şekillerde Karşımıza Çıkar Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konurÖrnekNe mutlu Türk’üm diyene!Gurbet o kadar acıKi ne varsa içimdeHepsi bana yabancıHepsi başka biçimde!Kemalettin Kâmi KamuHava ne kadar da sıcak!Aşkolsun!Ne kadar akıllı adamlar var! Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur Örnek Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!Mustafa Kemal AtatürkEy Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mustafa Kemal AtatürkAk tolgalı beylerbeyi haykırdı İlerle! Yahya Kemal BeyatlıEy köyleri hududa bağlayan yaslı yollar,Dönmeyen yolculara ağlayan yaslı yollar!Faruk Nafiz ÇamlıbelDur, yolcu! Bilmeden gelip bastığınBu toprak bir devrin battığı yerdir.Necmettin Halil OnanÜnlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilirArkadaş, biz bu yolda türküler tuttururkenSana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz!Faruk Nafiz Çamlıbel Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için ayraç içinde ünlem işareti kullanılırÖrnekİsteseymiş bir günde bitirirmiş ! ama ne yazık ki vakti yokmuş !Adam, akıllı ! olduğunu söylüyor.

4 sınıf türkçe sözcük türleri konu anlatımı